افزايش كيفيت توان توسط ترانسفورماتورها:

كنسورسيوم آناليزسيستم هاي انرژي (ESAC) متشكل ازدانشگاه هاي پوردو، ميسوري، ويسكانسين،  ناوي و شركت ABB بارياست دانشگاه پوردو ودانشگاه ميسوري تصميم دارند يك گام اساسي درجهت جانشين نمودن فناوري كه درطي يكصدسال گذشته برترانسفورماتورهاي غوطه وردر روغن حاكم بوده است بردارند.

اين ترانسفورماتورهاي جديد بر اساس فناوري نيمه هاديها طراحي مي شوند . بدين معنا كه عناصر نيمه هادي نظير ترانزيستورهاو مدارات مجتمع ( آي سي ها ) جانشين سيم پيچ هاي مسي وهسته هاي آهن سنگين وزن در ترانسفورماتورهاي معمولي مي شوند. پروژه فوق تحت نظر اداره مركزي شركت ABB  واقع در شهر زوريخ  درسوئيس انجام ميگيرد. اخيرا"پروفسور اسكات سادهاف (Scott Sudhoff ) از دانشگاه پوردو مقاله اي در زمينه احتمال جانشين شدن ترانسفورماتورهاي نيمه هادي بجاي ترانسفورماتورهاي معمولي طي دهه آينده، انتشار داده است .

ترانسفورماتورهاي توزيع عنصر اساسي شبكه هاي قدرت هستند ، آنها ولتاژ خطوط فشار قوي را به ولتاژ  220V مصرف كننده تبديل ميكنند، كه خروجي يك ترانسفورماتور چندين منزل مسكوني را تغذيه ميكند .

مزيت اصلي ترانسفورماتورهاي نيمه هادي ، افزايش كيفيت انرژي الكتريكي خروجي آنهاست . اين مزيت خصوصا" در نواحي كه كيفيت انرژي الكتريكي بشدت مورد نظر مصرف كنندگان است اهميت مي يابد .

بارهاي مجاور ميتوانند مستقيما" روي كيفيت انرژي الكتريكي همديگر تأ ثير بگذارند. يك بار سنگين در آپارتمان همسايه (نظير سوئيچ كردن آسانسور) سبب افت ولتاژخط تغذيه كننده آسانسورميشود لذا كليه مصرف كنندگاني كه به اين خط متصل ميشوند دچار افت ولتاژ ميشوند و بنابراين نور لامپ ها ، سرعت و گشتاور موتورها (نظير موتورهاي يخچال و….) كاهش ميابد و سبب سوختن برخي از اين وسائل گردد .

ترانسفورماتورهاي نيمه هادي مي تواند تمامي مسائل مربوط به كاهش كيفيت انرژي الكتريكي را براحتي حل نمايند . آنها همچنين جريان موثر مورد نياز براي تغذيه وسائلي نظير ماشينهاي الكتريكي را كاهش داده در نتيجه تلفات خطوط شبكه كاهش مي يابد. همچنين ، در اين نوع ترانسفورماتورها تلفات ثابت هسته ترانسفورماتورهاي معمولي كه بصورت شبانه روزي مصرف مي شوند بطور قابل ملاحظه اي كاهش مي يابد كه اين امر سبب افزايش راندمان آنها مي گردد. ضمن اينكه آلودگي زيست محيطي ناشي از نشت روغن ترانسفورماتورهاي معمولي را نيز ندارند

نكته ديگربراي مقايسه دوترانسفورماتوراينست كه هزينه موادمصرفي نظيرمس وآهن هسته درترانسفورماتور معمولي تقريبا"ثابت است ليكن قيمت قطعات نيمه هادي بسرعت درحال كاهش است .

در این بخش دستگاه ها و ادواتي را تشريح مي كنيم كه در جهت حفاظت و ایمنی دستگاه ها و اشخاص ، از آنها كمك گرفته شده است .

 

ـ برقگير ها و محل نصب آنها :

کارخانه جاتي همچون كارخانه سيمان بايد داراي تاسيساتي براي حفاظت در مقابل برخورد مستقيم صاعقه باشند . براي جلوگيري از برخورد مسقيم صاعقه با تاسيسات ، از سيم زمين استفاده مي شود كه در بلند ترين نقاط دكل ها كشيده مي شود . نوع برقگير سيمي اغلب در اثر برخورد با صاعقه قطع مي شود و با اتصال به قطعات زير ولتاژ باعث اتصال كوتاه لحظه اي يك فاز مي شوند ، كه چون سيم مي سوزد و خود به خود اين اتصال هم برطرف مي شود . براي سيم هاي برقگير يا به عبارت ديگر صاعقه گير اغلب از « آلو فولاد » استفاده مي شود كه در روي دكل هاي بلند استفاده مي شوند . اين برقگير ها معمولاً از لوله آهن سفيد است .

 

ـ محل نصب برقگير ها :

برقگير ها متناسب با ماكزيمم اختلاف سطحي كه با فركانس نامي شبكه در محل نصب ممكن است پيدا كنند ، انتخاب مي شوند .

مشخصات انواع برقگير ها با فنتيل براي نصب تا ارتفاع 1000  متر از سطح دريا صدق مي كند و جهت نصب آنها در ارتفاعات بيشتر بايد برقگير مجدداً متناسب با ارتفاع با ارتفاع نصب ، تنظيم گردد . برقگير ها همانطور كه گفته شد با دو جريان ضربه اي نامي ka  5  و ka  10  ساخته مي شود كه معمولاً  ka  5  آن در بيشتر مواقع كافي است و فق در مناطق با رعد و برق و صاعقه هايي پي در پي و شديد كه برقگير متوالياً تحت فشار قرار مي گيرد ، برقگير هايي با جريان ضربه اي نامي ka  10 مناسبتر مي باشند .

نظر به اينكه محدوده ايي كه در كنترل و محدوديت برقگير قرار  مي گيرد كوچك است ( تا kv  30  تقريباً 30 متر و از kv  30 به بالا در محدود 60  متر ) لذا كه هميشه برقگير در نزديكي وسيله اي كه در تاسيسات با ارزشتر است نصب شود . مثلاً در تاسيسات فشار قوي وسيع گسترده بايد برقگير در كنار ترانسفور ماتور نصب شود و شين ها و خطوط هوايي نيز هر كدام براي خود ، برقگير مخصوص داشته باشند .

     

              

                                                                  

 

 

ـ فيوز :

جريان خروج از كليد فيوز ها و شركت بريكر ها ( در قسمت بعد تشريح مي شود ) به فيوز هاي منياتوري سه فاز وارد مي شوند . جريان فيوز بستگي به قدرت موتور مورد استفاده دارد . خروجي اين فيوز ها به سوي كنتاكت ، كنتاكتور هاي قدرت هدايت مي شوند .

 

ـ كنتاكت باز و بسته كمكي مربوط به فيوز ها :

در كنار فيوز ها از كنتاكت هاي كمكي استفاده شده اين كنتاكت ها به گونه اي هستند كه كنتاكت هاي باز آن با باز شدن فيوز بسته و كنتاكت هاي بسته آن با باز شدن فيوز باز مي شوند .

 

ـ سیركت بريكر (  circuit  breaker  ) :

اين كليد در مدار قدرت موتور هاي با قدرت پايين ( زير kw  45  ) استفاده شده كه به وسيله آن مي توان مدار قدرت و مدار فرمان موتور را  قطع يا وصل كرد اين كليد داراي رله قابل تنظيم مي باشد كه بوسيله  آن مي توان جريان عبوري از كليد  را تنظيم كرد . به طوري كه اگر جرياني بيشتر از مقدار تنظيم شده از كليد عبور كند به طور اتوماتيك قطع مي شود . اين كليد به صورت سه فاز مي باشد كه در صورت قطع شدن هر سه تيغه آن با هم قطع مي شود . قطع كننده اتوماتيك اين كليد به صورت يك سيم پيچ مي باشد كه در صورت عبور جريان زياد باعث جذب شدن هسته متحرك قطع مدار مي شود .

 

ـ حفاظت ، با استفاده از اتصال زمين :

در تمام تاسيسات الكتريكي به خصوص تاسيسات فشار قوي ، اتصال ادوات الكتريكي به زمين ، يكي از مهمترين و اساسي ترين اقداماتي است كه براي رفاه و سلامتي و اصولاً ادامه زندگي اشخاصي كه به نحوي با اين تاسيسات در تماس هستند وقتي در خارج از تاسيسات در رفت و آمد مي باشند بايد با دقت هر چه تمام تر و با توجه به قواعد و قوانيني خاص انجام گيرد كه نمونه هاي آن را در زير شرح مي دهيم .

 

ـ زمين كردن :

زمين كردن عبارت است از رابطه برقرار كردن بين يك هادي و ميل زمين . اين هادي ممكن است جزئي از مدار الكتريكي باشد ( زمين كردن الكتريكي ) و يا ممكن است در حالت عادي هيچ گونه ارتباطي با مدار الكتريكي نداشته باشد ( زمين كردن حفاظتي )‌ . در زير به شرح هر كدام از زمين كردن ها مي پردازيم.

الف : زمين كردن الكتريكي :

زمين كردن الكتريكي يعني زمين كردن نقطه اي از دستگاه هاي الكتريكي و ادوات برقي كه جزئي از مدار الكتريكي مي باشند . مثل زمين كردن مركز ستاره سيم پيچي ترانسفور ماتور و يا ژنراتور و يا زمين كردن سيم وسط يا سيم مشترك دو ژنراتور جريان دائم . زمين كردن الكتريكي سه نوع مي باشد :

1-       زمين كردن مستقيم

2-       زمين كردن غير مستقيم

3-       زمين كردن بار

 

زمين كردن مستقيم :

مثل وصل كردن مستقيم نقطه صفر ترانسفور ماتور با نقطه اي از سيم رابط بين دو ژنراتور جريان دائم به زمين .

زمين كردن غير مستقيم :

مانند اتصال نقطه صفر ژنراتور توسط يك مقاومت بزرگ به زمين يا اتصال نقطه صفر ستاره ترانسفور ماتور توسط سلف بزرگ به زمين .

زمين كردن بار :

در اين نوع زمين كردن ، نقطه صفر يا اصولاً هر نقطه اي از شبكه الكتريكي كه داراي پتانسيل نسب به زمين است توسط يك فيوز فشار قوي ( الكترود جرقه گير ) به زمين وصل مي شود ، تا موقعي كه مدار فيوز باز است ، يعني در حالت كار عادي شبكه ، ارتباط شبكه با زمين باز باشد . ولي در موقع كه ولتاژ زيادي شبكه را تهديد مي كند ، مدار فيوز به كمك جرقه بسته شود و شبكه مستقيماً با زمين ارتباط برقرار نمايد .

 

ب: زمين كردن حفاظتي :

زمين كردن حفاظتي عبارت است از زمين كردن كليه قطعات فلزي تاسيسات الكتريكي در ارتباط مستقيم ( فلز به فلز ) با مدار الكتريكي قرار ندارد . اين زمين كردن به خصوص براي حفاظت اشخاص در مقابل اختلاف سطح تماسي زياد به كار برده مي شود . بدين منظور در تاسيسات فشار قوي بايد تمام قسمت هاي فلزي كه در نزديكي و همسايگي با فشار قوي قرار گرفته اند و امكان تماس عمدي يا سهوي با آنها موجود است ، به تاسيسات زميني كه براي اين منظور احداث شده است ( زمين حفاظتي ) متصل و مرتبط گردند . اين قسمت ها عبارتند از ستون ها و پايه هاي فلزي كه براي كار كردن با دستگاه بايد آنها را لمس كرد و در دست گرفت . مثل انواع تنظيم كننده ها ، رگولاتور ها ، دسته كليد ها و غيره ، زيرا در اين قسمت ها در اثر عبور جريان خيلي كم نيز عضلات دست به طوري منقبض مي شود كه باز كردن و رهايي پيدا كردن از آن   غير ممكن و محال به نظر مي رسد وعاقبتي و خيم براي تماس گيرنده در پي خواهد داشت .

ـ انواع ميل هاي زمين :

ميل ها را مي توان كلاً به دو دسته تقسيم كرد كه عبارتند از :

1- ميل عمقي                             

 2- ميل سطحي

 

ميل عمقي در اعماق زمين چال مي شود و در دو نوع مختلف به كار گرفته مي شود كه عبارتند از :

الف : ميل عمقي ميله اي .                      

 ب: ميل عمقي صفحه اي

 

ميل عمقي ميله اي تشكيل شده از يك ميله ، لوله يا هر پروفيل ديگر از آهن سفيد كه به طور عمودي در زمين كوبيده مي شود و طول و تعداد آن بستگي به مقاومت گسترده لازم دارد .

ميل عمقي صفحه اي از ورق آهن اندوده ( آهن سفيد ) به ضخامت سه ميلي متر تشكيل شده و به طور عمودي در زمين چال مي شود . ابعاد آن متناسب با مقاومت گسترده لازم mm 1 * mm 1 و يا mm 1 * mm 5/ .  مي باشد .

در موقع قرار دادن صفحه در زير زمين بايد دقت كرد كه لبه بالايي صفحه حداقل يك متر زير سطح زمين قرار گيرد .

ميل سطحي تشكيل شده از يك يا چند مفتول يا طناب فولادي روي اندود ( آهن سفيد ) كه در عمق كم ( در حدود 5/ . تا 1 متر ) در زمين چال مي شود و ممكن است به صورت ساده ( خطي ) اشعه ايي (‌ پنجه اي ) كمربندي ، غربالي و يا تركيبي از آنها باشد . طول يا ابعاد ميل سطحي بستگي به مقدار مقاومت گسترده مورد نياز دارد .

 

ـ شين زمين :

شين زمين رابط بين سيم زمين ( در قسمت بعد تشريح مي شود ) و ميل زمين است و تمام سيم هاي زمين از آن منشعب مي شوند . شين زمين كه معمولاً از آهن روي اندود انتخاب مي شود ، با يك فاصله مناسبي سبت به زمين و ديوار نصب مي گردد و مقطع آن در هيچ حالتي نبايد از mm 200 كمتر باشدارتباط سيم زمين با شين بايد از نظر الكتريكي و مكانيكي كاملاً مطمئن ، محكم و بدون مقاومت عبور باشد . لذا بهترين راه ، جوش دادن آنها است . در غير اين صورت بايد از پيچ و مهره ( حداقل 10 m  ) با واشر فنري استفاده شود و در مقابل زنگ زدگي و خوردگي با رنگ محافظت شود .

 

 

ـ سيم زمين :

سيم زمين ارتباط بين ميل و قطعاتي كه بايد زمين شوند را برقرار مي كند و بايد حتي المقدور طوري كشيده شود كه قابل رويت باشد . در موقع انتخاب سطح مقطع سيم زمين بايد در نظر گرفت كه در موقع اتصال كابل زمين ، اغلب جرياني معادل جريان اتصال كوتاه از آن عبور مي كند و سيم زمين بايد بتواند اين جريان را از خود عبور دهد ، بدون اينكه ايجاد فشار تماس زياد كند . در هر حال نبايد سطح مقطع سيم زمين از مقادير زير كوچكتر انتخاب گردد . سيم فولادي روي اندود mm  50 – سيم آلومينيومي mm 35 و سيم مسي mm  16  .

سيم هايي كه در زمين و بدون روپوش و عايق كشيده مي شوند ، جزئي از ميل محسوب مي شوند . در ضمن بايد هر يك از سيم هاي زمين كه از دستگاهي منشعب مي شود مستقيماً به شين زمين وصل شود ( اتصال موازي ) و از سري و زنجير كردن آنها بايد به شدت اجتناب كرد .

 

ـ صفر كردن :

يكي از روش هاي حفاظتي « صفر كردن » است كه فقط در شبكه هاي با سيم صفر ممكن است . در اين نوع حفاظت بدنه فلزي اسباب و ادوات و ماشين آلات برقي از راه سيم صفر به شبكه برق رساني وصل مي شود . در نتيجه با اتصال بدنه پيدا كردن يكي از دستگاه ها و بسته شدن مدار الكتريكي آن به كمك سيم صفر ، جريان شديدي از محل اتصالي شده عبور مي كند و باعث قطع كليد خودكار و يا فيوز مدار مربوط مي شود . جهت قطع سريع و مطمئن فيوز بايد جريان اتصال كوتاه حداقل 5/2 برابر جريان نامي فيوز باشد .

شرايط صفر كردن : صفر كردن به طور كلي به خاطر جلوگيري از پتانسيل گرفتن بدنه فلزي ماشين آلات برقي در اثر اتصال بدنه است . لذا قطع جريان تنها كافي نيست بلكه بايد ولتاژ قطع گردد . از اين جهت بايد سيم صفر فاقد فيوز باشد . براي قطع فيوز و برداشتن ولتاژ و در نتيجه حفظت صحيح شرايطي لازم است كه ذيلاً به طور خلاصه به آن اشاره خواهد شد .

شرط اول :

مقطع سيم ها بايد طوري محاسبه و تعيين شوند كه در موقع اتصال كوتاه بين يك فاز و سيم صفر حداقل جرياني معادل 5/2 برابر جريان نامي نزديكترين فيوز به محل اتصالي از مدار عبور كند . در شبكه هاي سه فاز با اختلاف سطح نامي تا 127/220 ولت در صورتيكه مقطع سيم فاز از 6/1 برابر سيم صفر تجاوز نكند ، قطع فيوز لازم نيست .

شرط دوم :

سيم صفر بايد حتماً زمين شود و محل زمين شدن سيم صفر نيز بايد در نزديكي پست ترانسفورماتور باشد . در شبكه سيم هوايي بايد سيم صفر حداقل  در محل انشعاب نيز مجدداً زمين شود در صورتيكه در مسير شبكه برق شهري ، زمين خوب مانند شبكه لوله كشي آب موجود است توصيه مي شود كه سيم صفر به لوله كشي آب رساني شهر نيز متصل گردد . در صورتيكه در يك شبكه سه فاز چهارسيمه ( شبكه با سيم صفر ) يكي از فاز ها با زمين اتصالي و تماس پيدا كند : اولاً سيم صفرين نسبت به زمين اختلاف سطح پيدا مي كند . ثانياً اختلاف سطح فاز هاي سالم نيز نسبت به زمين بالا مي رود .

شرط سوم :

در كشيدن سيم صفر بايد مانند سيم فاز دقت كافي به عمل آيد زيرا در صورت قطع شدن سيم صفر هميشه ولتاژ هايي در سيم صفر ايجاد مي شود كه بسته به محل قطع شدن ممكن است اين ولتاژ خطرناك باشد . محل هاي مختلف قطع شدگي عبارتند از :

1-       قطع سيم صفر بين دو زمين

2-       قطع سيم صفر بعد از آخرين زمين

3-       قطع سيم صفر و تماس با سيم فاز

 

در حالت 1 و  2  اختلاف سطح تماسي به علت متعادل نبودن بارهاي شبكه سه فاز به وجود مي آيد . در بار كاملاً متعادل اختلاف سطح تماسي صفر است . اما از آنجا كه در يك شبكه سه فاز چهار سيم تقريباً هميشه بارها نا متعادل مي شوند و از سيم صفر جريان عبور مي كند در حالت هاي 1 و 2 مي توان با ختلاف سطح نسبتاً زيادي مواجه شد .

 

چگونگی ایجاد  شوراى تحقيقات برق : ( مركز تحقيقات نيرو (متن))

در راستاى سياستگذارى پژوهش وايجاد زمينه هاى رشد و شكوفايى تحقيقات و به منظور ارائه راه حلهاى مناسب درجهت رفع مسائل و مشكلات صنعت برق در زمينه هاى توليد، انتقال ، توزيع ومصرف برق در سال 1362 مركز تحقيقات نيرو (متن) باهدف اصلى مطالعه و تحقيقات پايه و كاربردى به عنوان يك مركز پژوهشى متمركز شروع به كارنمود.

درسال 1372 بدنبال سياستهاى جديد وزارت نيرو جهت تشكيل شركتهاى اقمارى در شركتهاى برق منطقه اى ، درحوزه ستادى صنعت برق وزارت نيرو واحد معاونت پژوهشى، جهت پيگيرى مسائل تحقيقات، استاندارد، تكنولوژى و ساخت داخل، بازرسى و كنترل كيفى تشكيل گرديد.

در اوايل سال 1377 بود که طرح پيشنهادى تشخيص نيازهاى كلان تحقيقات در صنعت برق و اولويتهاى تحقيقاتى مورد بررسى مجدد قرارگرفت و مقررشد دراين زمينه سه قدم اساسى برداشته شود.

قدم اول: تعيين نيازها و اولويتهاى تحقيقاتى مناطق توسط كميته هاى همان مناطق ،

 قدم دوم: بررسى و تصويب پروژه هاى منطقه اى و فرامنطقه اى (ملي) كميته هاى تحقيقات توسط كميته تخصصى شوراى تحقيقات برق ،

 قدم سوم: تعيين نيازهاى كلان تحقيقاتى صنعت برق توسط كميته تخصصى شوراى تحقيقات برق بر اساس نيازهاى تحقيقاتى توسعه اى و پايه اى صنعت برق.

دراين سال كميته تخصصى شوراى تحقيقات برق به چهار گروه " توليد، انتقال و توزيع، و مسايل اجتماعى، اقتصادى" تقسيم شد و وظايف هر كميته به صورت بررسى پروژه هاى دريافتى ازطرف كميته هاى تحقيقاتى بسته به موضوع پروژه، تعيين شد.

 

اهداف كلان تحقيقات  در صنعت برق:

1-  خودكفايى در طراحي، ساخت و احداث نيروگاه هاى گازى، بخارى و آبى با استفاده ازامكانات داخلى كشور

2- خودكفايى در طراحى و ساخت تجهيزات توليد، انتقال و توزيع برق

3- بهبود كيفيت برق تحويلى

4-  كاهش هزينه هاى تمام شده برق

5-  توسعه فن آورى تجهيزات نيروگاه هاى برق آبى

6-  توسعه راه كارها و فرهنگ مديريت مصرف برق

7-  حفظ محيط زيست و كاهش آلودگى ناشى از تاسيسات صنعت برق

8- استفاده بهينه از امكانات مراكز تحقيقاتى وصنعتى كشور جهت توسعه دانش فنى

9-  كاهش اثرات حوادث زيان بار طبيعى در تاسيسات و كارايى تجهيزات صنعت برق

     10 - سود آور شدن صنعت برق

 

بهبود بهره وري در صنعت برق: (توانير)

باتوجه به اساسنامه شركت مادر تخصصي توانير، يكي از اهداف تشكيل اين شركت افزايش بازدهي بهره وري و استفاده مطلوب از امكانات صنعت برق كشور بوده و يكي از مهم ترين فعاليت هاي شركت توانير براساس اساسنامه مديريت سهام و سرمايه هاي شركت در صنعت برق مي باشد.

جهت تحقق هدف و فعاليت ياد شده دو وظيفه عمده زير براي شركت توانير وجود دارد:
1- نظارت وكنترل شركت هاو ايجاد شرايط مناسب براي سطح كاركرد بالاتر
2- افزايش و بهبود بهره وري و حفظ رشد آن در صنعت برق

در اجراي سياست هاي دولت مبني بر كاهش تصدي گري و برون سپاري فعاليت ها و براساس دستور مدير عامل شركت توانير اولين ارزيابي در زمينه كيفيت و بهره وري توسط شركت مركز تحقيقات نيرو (متن) با نظارت اين دفتر انجام گرديد و نتايج آن در سومين همايش كيفيت و بهره وري كه در خرداد ماه سال 1382 برگزار گرديد اعلام شد. و براي اولين بار الگوهاي موفق در زمينه هاي اجراي تكاليف دولت (عملكرد كميته هاي بهره وري، نظام مشاركت، چرخه بهره وري، طرح تكريم ) و ساير زمينه هاي مؤثر. بهره وري (كيفيت، ايمني، نظام هاي مديريتي،رفاهي، آموزشي، درمان و ارزشيابي نيروي انساني و استاندارد ) در مجموع شركت هاي صنعت برق مطرح گرديد.

شايان ذكر است كه مدل ارزيابي جهت سال هاي 1381و1382 كلا تغيير نموده است و به تبعيت از الگو هاي معروف جهاني و الگوي استاندارد ارزيابي موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران جهت اعطا جايزه كيفيت ملي به سمت توسعه پايدار سوق داده شده است.
در سال 1382 دستورالعمل ارزيابي شركت مادر تخصصي و زير مجموعه با الگوي جديد از طرف وزارت نيرو جهت اجرا ابلاغ گرديد. اين الگو بر اساس 95 معيار اصلي و براي هر معيار اصلي تعدادي معيارهاي فرعي تشكيل شده است.

معيارهاي اصلي شامل رهبري، منابع انساني، خط مشي، استراتژي، شراكت ها و منابع و فرايندها (تحت عنوان توانمند سازي ها) و معيارهاي نتايج منابع انساني، نتايج مشتريان، نتايج جامعه و نتايج كليدي عملكرد (تحت عنوان نتايج) مي باشند.

 

 

افزايش و بهبود بهره وري و حفظ رشد آن در صنعت برق

در اجراي تكاليف دولت (تشكيل كميته هاي بهره وري،‌ استقرار نظام مشاركت و چرخه بهره وري) شركت هاي تابعه و وابسته اقدامات شاياني انجام داده اند و با توجه به اينكه هزينه اينگونه اقدامات از منابع مالي شركت ها تامين مي گردد بنابراين حجم اقدامات انجام شده در شركت ها رابطه مستقيم با وضعيت مالي شركت ها و پتانسيل هاي موجود مشاوره در منطقه مي باشد يكي از مهم ترين اقداماتي كه مي توان در جهت راهبري شركت ها از بعد بهره وري انجام دهد اطلاع رساني و هوشمند نمودن شركت ها و نهادينه نمودن مفاهيم ارزشمند و ايجاد زبان مشترك بين شركت ها مي باشد. در اين ارتباط اقدامات انجام شده به شرح ذيل مي باشد:
- برگزاري همايش كيفيت و بهره وري درخردادماه سال 1382
- تدوين پيش نويس استاندارد كيفيت در صنعت برق
- برگزاري سمينار بهينه كاوي (Benchmarking)
- برگزاري سمينار تحليل پوششي داده ها
- برگزاري سمينار كارت امتياز متوازن (Balanced Scorecard)
- تهيه پيش نويس طرح تربيت مروجين بهره وري
- اقدام درتهيه الگويي مركب ازمديريت كيفيت اروپا(EFQM (European Foundation for Qvalily Management و كارت امتياز متوازن و طرح اين مدل در كارگاه آموزشي كنفرانس بين المللي برق سال 1382
- پيگيري از سازمان مديريت و برنامه ريزي كشورجهت اخذ منابع مستقل مالي جهت اجراي برنامه هاي ارتقاء بهره وري
- ايجاد سايت Internet بهره وري و كيفيت به منظور استفاده ساير شركت ها از تجربيات موفق و جلوگيري از سعي و خط.

نيروگاه‌ها :

 

انواع نيروگاه‌هايی كه در سطح جهان به امر توليد برق اشتغال دارند عبارتند از:
1. نيروگاههای بخاری
2. نيروگاههای آبی
3. نيروگاههای گازی
4. نيروگاههای سيكل تركيبی
5. نيروگاههای اتمی
6. نيروگاههای خورشيدی
7. نيروگاههای بادی
8. نيروگاههای پمپ ذخيره ای
9. نيروگاههای جذر و مدی دريا
10. نيروگاههای زمين گرمايی ( ژئوترمال)
11. نيروگاههای موجی (موج دريا)
12. نيروگاههای ديزلی
13. نيروگاههای مگينتوهيدروديناميك MHD
14. نيروگاههای بيوماس
15. و…

به طوری كه از نام اين نيروگاهها بر می‌آيد هريك ازآنها برای توليد برق، فن آوری ويژه ای دارند كه درجای خود توضيح خواهيم داد. در حال حاضر انواع نيروگاههايی كه در كشور ما ايران دردست بهره برداری قراردارند عبارتند از: نيروگاههای آبی، گازی، ديزلی، بادی، خورشيدی، سيكل تركيبی و به زودی نوع اتمی آن نيز شروع به كارخواهد كرد.
ولی قبل ازاينكه وارد بحث نيروگاهها، توليد، انتقال و توزيع برق شويم، بهتراست كمی درباره كاربردهای گوناگون انرژی ها و تبديل آنها به انرژی برق و روشهای توليد آن سخن بگوييم.
استفاده از انرژيهای خدادادی موجود درطبيعت، هميشه مورد نظربوده است. مطالعات گوناگونی برای تغيير شكل انرژی، به طوری كه به كارگيری آن ساده باشد، صورت گرفته است. حاصل اين كوشش ها، انرژی الكتريكی است كه ازتبديل ساير انرژی ها به دست می آيد.
امروزه يكی ازمهم ترين شكل های انرژی كه درتمام جهان مود استفاده قرار می گيرد ، انرژی برق است. همان طور كه دركتاب های علوم خوانده ايم، انرژيها قابل تبديل به يكديگرند. مثلاً انرژی مكانيكی را می توان به انرژی الكتريكی تبديل كرد. به همين ترتيب انرژی شيميايی و حرارتی را و برعكس.
عوامل زيرسبب می شوند كه استفاده ازبرق ساده تر و راحت تر از ساير انرژيها باشد:
1. برق را می توان به سهولت از نقطه ای به نقطه ديگر انتقال داد. به عنوان مثال توسط دو رشته سيم انرژی الكتريكی به خانه ما راه می يابد.
2. كاركردن با برق ساده تر است.
3. دستگاههای متعددی می توان ساخت كه با برق كار كنند.
4. درتبديل انرژی الكتريكی به انرژيهای ديگرمواد زايد ايجاد نمی شودو…
انرژی الكتريكی كاربردهای گوناگونی دارد كه اهم آنها عبارتند از:
مصارف صنعتی
تقريباً بيش از نصف برق توليدی برای رفع احنياجات صنعتی به كار می رود. موتورهای الكتريكی در اندازه های كوچك و بزرگ چرخ صنايع را به حركت درمی آورند. الكترومغناطيس های بزرگ در جرثقيل ها كار جابه‌جا كردن قطعات بزرگ فلزی را به عهده دارند.
كاربرد در كشاورزی
اگر شما فرزند يك كشاورز باشيد می توانيد بسياری از كاربردهای برق درمزارع را نام ببريد. می دانيم تا چندی قبل بسياری از كارهای مزرعه توسط كشاورزان و خانواده های آنان با كمك حيواناتی مثل اسب انجام می شد. اينك چه تغييری پيدا شده است؟ مواد غذايی با بهای كمتری از نظرهزينه نيروی انسانی تهيه می شود، كشاورزان از وسايل زندگی بهتر استفاده می كنند و انرژی برق در كشاورزی به كار گرفته شده است.
برق ـ البته توع خاصی از آن ـ تراكتور كشاورز را راه می اندازد. باراو را حمل می كند. آب را به مزارع و محل مسكونی می رساند. بادبزن های الكتريكی هوای گرم تابستان را خنك می كنند. برق، گرمابخش زمستان سرد است. مانع فاسد شدن مواد غذايی می شود. صنايع غذايی را گسترش می دهد.
كاربرد در شهرها
شهرها معمولاً 10 درصد برق توليدی را مصرف می كنند. فروشگاهها، خانه ها ،‌ هتلها، مساجد، بيمارستانها،‌ ادارات و ديگرمراكز شهری برق مصرف می كنند. درشهر سيستم هوای مطبوع، هوای ادارات، بيمارستانها، هتل ها و آپارتمان ها را درتابستان خنك و سالم نگه می دارد. يك بيمارستان خوب بدون داشتن دستگاههای برقی نظير اشعة ايكس، آسانسورها،‌ تخت های جراحی‌، دستگاههای استرليزه كردن‌، لامپ های مخصوص و ديگر وسايل نمی تواند خدمت لازم را در اختيار بيماران قرار دهد.
روشنايی اماكن و معابر در شب، كه نعمت بزرگی است فراموش نشود.
كاربرد درحمل و نقل
حمل و نقل زمينی، دريايی، هوايی به صورت پيشرفته امروزی فقط با استفاده از نيروی برق مقدور است. ماشين های سواری، اتوبوس ها، لكوموتيوها، مستقيم يا غير مستقيم از انرژی برق استفاده می كنند. در خطوط كشتيرانی از پختن غذا گرفته تا تهويه هوای كشتی از برق استفاده می شود.
هواپيما های مسافربری يا نظامی، روشنايی، گرما، تهويه، كنترل فشار وقدرت خود را توسط نيروی برق تأمين می كنند.
كاربرد ارتباطاتی ( مخابرات )
تلگراف، تلفن، راديو و برنامه های فضايی قدرت خود را از برق دريافت می كنند. بدون برق نفوذ به داخل فضا و شناخت ناديده های فضايی و ارتباط با كرات آسمانی امكان پذير نيست. امروزه كشورهای جهان توسط دستگاههای مخابراتی به هم وصل هستند. از ايستگاههای راديويی مختلف می توان اخبار را شنيد.
فكر می كنيم همين مختصر توضيح دربارة اهميت صنعت برق و شناخت آن كافی باشد و حال به سروقت روش های توليد برق می رويم و سپس به درون نيروگاه گاه برمی داريم.
به طوری كه می دانيم، انرژی الكتريكی قابل ديدن نيست. با وجود اين اطراف ما را پوشانيده است. می توان گفت الكتريسيته همه جا هست. در حقيقت قسمتی از ساختمان تمام مواد طبيعی الكتريسيته است. تنها كاری كه بايد انجام دهيم اين است كه الكتريسيته را از درون مواد بيرون بياوريم و به كارگيريم.
همان طور كه گفتيم برق شكلی از انرژی است كه از تبديل ساير انرژی ها به وجود می آيد. دستگاهی را كه ساير انرژی ها را به انرژی برق تبديل می كند، مولد می نامند.
پيل، يك مول برق است. اين مولد، انرژی شيميايی را به انرژی الكتريكی تبديل می كند. درباره پيل ( باتری ) دركتاب های علوم به طور مفصل بحث شده است. پيل به دو صورت،‌ پيل خشك و پيل تر موجود است. هريك از شما برای يك بار هم كه شده پيل را به كار برده ايد. پيل خشك برای به كار انداختن وسايل بازی، راديوها، چراغ قوه ها و ضبط صوت ها و گروه ديگری از وسايل الكتريكی مورد استفاده قرار می گيرند. پيل های مزبور در اندازه و شكل های مختلف ساخته می شوند. اين پيل ها پس از مدتی برق آنها تمام می‌شود و ديگر نمی‌توان از آنها استقاده كرد.
يكی ديگر از انواع مولدهای شيميايی، انباره يا باتری اتومبيل است كه آن را باتری تر نيز می نامند. از اين باتری های تر امروزه علاوه بر اتومبيل، درمراكز صنعتی و از جمله در داخل نيروگاهها نيز برای موارد اضطراری استفاده می كنند. اين باتری ها طوری طراحی شده اند كه می توانند در دفعات زياد پر و خالی شوند.
برقی كه به روشهای مختلف توليد می شود به نام برق جريان مستقيم يا برق D.C برق جريان متناوب A.C نامگذاری شده است . برق D.C مانند يك خيابان يك طرفه است. الكترون ها مانند وسايط نقليه فقط دريك جهت حركت دارند. برق A.C يا برق جريان متناوب در صنعت و مصارف خانگی مورد استفاده قرارمی گيرد.
دستگاهی را كه برق A.C توليد می كند، مولد يا ژنراتور می نامند. برحسب اينكه انرژی لازم برای به حركت درآوردن مولد از چه منبعی دريافت شود،‌ مولد را با آن نام می خوانند. مانند نيروگاههايی كه قبلاً انواع آنها را نام برده ايم. به عنوان مثال اگر برای گرداندن مولد، از انرژی حرارتی استفاده شود، مولد را توربوژنراتور حرارتی می گويند كه از جمله آنها توربوژنراتورهای بخاری است.
طرز كار اين نوع مولد به اين ترتيب است كه ابتدا آب را به وسيله سوختی مانند زغال سنگ، گاز و مواد نفتی مانند مازوت به بخارتبديل می كنند. بخارتوليد شده پس از عبور از لوله های مخصوص با فشارزياد به پره های توربين برخورد می كند و آن را به گردش درمی آورد. چون محور توربين و محور ژنراتور به هم متصلند، درنتيجه ژنراتور شروع به چرخيدن كرده و برق توليد می كند.
مولد برقی كه به وسيلة موتور ديزلی به گردش درمی آيد به نام ديزل ژنراتور ناميده می شود. به همين ترتيب می توان برای توليد برق از انرژی باد، خورشيد، آب و همچنين از انرژی هسته ای استفاده كرد.

هدف از احداث پست

نيروگاه هاي توليد برق از مراكز مصرف دور هستند. اگر بخواهيم  برق مورد نياز را از نيروگاه ها مستقيم با همان ولتاژ موردنياز به مصرف كننده ها برسانيم ، تمام ولتاژ برق در مسير راه تلف مي شود وديگر چيزي به مصرف كننده ها نمي رسد در ضمن بايد قطر سيم ها را زياد در نظر بگيريم كه مقرون به صرفه نيست . اما با افزايش ولتاژ ، جريان كم مي شود و با كمتر  شدن جريان ، قطر سيم ها كمتر در نظر گرفته مي شود.

بنابر اين در نيروگاه ها ولتاژ را  افزايش مي دهند و  در نزديكي مصرف كننده ها پستي  را  احداث  مي كنند كه  ولتاژ  را  نسبت  به نياز مصرف كننده ها  كاهش مي دهد.

 

تاريخچه پست ني ريز

پست  ني ريز در سال 1370 ساخته شده  و در سال 1371 به بهره برداري  رسيده است. اين پست  داراي  زميني  به  مساحت 3 هكتار (30000متر) مي باشدكه در  جنب دانشگاه آزاد اسلامي واحد ني ريز واقع مي باشد.

اين پست  از پست 400كيلو ولت  فسا تغذيه مي شود ،  به صورتي كه يك خط 66كيلو ولت وارد آن مي شود و اين پست برق 66كيلو ولت را به 20 كيلو ولت تبديل كرده و به شهرستان ني ريزمي فرستد. درضمن اين پست يك خط از برق 66كيلو ولت را  از روي  باس بارها بدون هيچ تبديلي به كارخانه سيمان ني ريز مي فرستد.    

تجهيزات پست ني ريز

 

برقگير

در ابتداي پست يك برقگير  نصب  شده است كه از كليه تجهيزات  پست بلندتر مي باشد . اين  برقگير  براي حفاظت  دستگاه ها در مقابل  رعد و برق  و صاعقه استفاده مي شود . هر گاه  رعد و برق  يا صاعقه اي به وجود آيد چون برقگير از كليه  تجهيزات  پست بلند تر است به  برقگير  برخورد  مي كند و به زمين  منتقل مي شود كه ديگر هيچ خطري براي دستگاه ها ندارد.

در قسمت پايين  برقگير  يك  كنتور  نصب شده است كه  هر بار  رعد و برق  يا صاعقه به وسيله برقگير به زمين منتقل شود را نشان مي دهد كه برقگير اين پست در روز بازديد 135مرتبه ولتاژ را به زمين منتقل كرده بود. 

 

ترانس ولتاژ(( PT

به دليل  اين كه ولتاژ  ورودي  پست  متناسب با ولتاژ  وسايل اندازه گيري و منبع تغذيه رله ها و مدارهاي كنترل نمي باشد از ترانس ولتاژ استفاده مي كنند . اين ترانس بصورت موازي در مدار قرار مي گيرد و ولتاژ 66 كيلو ولت  ورودي را  به 105 ولت  به منظور  اندازه گيري  ولتاژ  و تغذيه  رله ها و مدارهاي كنترل تبديل مي كند.

 

ترانس جريان (CT)

ترانس جريان به صورت سري در مدار قرار مي گيرد كه بسته به كد آن ، جريان را به نسبت 600 به 5  يا 1200 به 5 تبديل مي كند .  

اندازه گيري  مستقيم جريان هاي زياد ، مستلزم داشتن وسايل  اندازه گيري بسيار حجيم و گران قيمت بوده و حفاظت در مقابل چنين جريان هايي مستلزم استفاده از رله هايي با طرح هاي بسيار متفاوت مي باشد .

با بكار بردن  ترانس جريان ، اين  امكان به  وجود مي آيد كه وسايل اندازه گيري معمولي و دستگاه هاي استاندارد ، به كار برده شده و نيز  موجبات حفاظت افراد ، دستگاه هاي سنجش و وسايل كنترل در مقابل ولتاژهاي زياد فراهم گردد .

از طرف ديگر ، استفاده  از ترانس جريان سبب مي شود كه بتوان وسايل سنجش را در فواصلي بسيار دورتر از مدارهاي اصلي ، نصب نمود .

به  هر حال ، كار  اصلي  ترانس جريان ، كاهش  مقدار جريان  سيستم  به  مقدار مناسبي است و اين امر ،  با از بين بردن  ضرورت تماس مستقيم با ولتاژهاي قوي همراه مي باشد .

سكسيونر

سكسيونر وسيله قطع و وصل سيستم هايي است كه بدون جريان هستند به عبارت ديگر  سكسيونر  قطعات  و وسايلي را كه  فقط  زير  ولتاژ  هستند  از  شبكه جدا مي سازد .

سكسيونرها در انواع هاي تيغه اي ، كشويي ، دوراني ، قيچي اي وجود دارند كه در پست ني ريز  از سكسيونر  دوراني استفاده شده است . اين  سكسيونر به جاي يك تيغه بلند و يك كنتاكت ثابت داراي دو تيغه دوراني مي باشد كه با برخورد آنها به هم  ارتباط الكتريكي برقرار مي شود . در اين نوع كليد حركت تيغه ها به موازات  سطح  افقي  بر سطح  محور پايه ها انجام مي گيرد كه بصورت يك فاز مي باشند. به طوري كه درموقع قطع ويا وصل سكسيونر پايه ها حول محور خود در جهت  خلاف  يكديگر  به  اندازه 90 درجه مي چرخند و باعث قطع و وصل كنتاكت ها مي شوند .

 

دژنگتور

دژنگتور كليدي است كه مي تواند در موقع لزوم جريان عادي شبكه و در موقع خطا جريان اتصال كوتاه وجريان اتصال زمين ها ويا هر نوع جرياني با هر اختلاف فازي را سريع قطع كند .

دژنكتور موجود در پست ني‌ريز از نوعSF6  مي‌باشد كه با گاز SF6 خنك مي‌شود.كه گاز داخل آن جرقه را خاموش مي‌كند و اگر دژنكتور زياد داغ شود مانع از منفجر شدن آن مي‌شود.

مكانيزم قطع و وصل آن از نوع شارژ فنري مي‌باشد كه از داخل تابلو كنار خودش و همچنين از داخل اتاق فرمان كنترل مي‌شود.

 

جعبه مارشالينگ

تابلويي است كه كليه سيم‌هاي حامل فرمان كه از اتاق فرمان و چه از دستگاه‌ها وارد آن مي‌شود.

 

ترانس

ترانس واقع در اين پست براي تبديل 66 به 20 كيلو ولت مي‌باشد. اين ترانس داراي يك تانك روغن مي‌باشد كه به آن كنسرواتور مي‌گويند. براي حفاظت از ترانس رله بوخهلتس را قرار مي‌دهند در داخل رادياتور ترانس روغن وجود دارد كه روغن آن به طور طبيعي و به صورت حرارت جريان مي‌يابد و هوا هم بوسيله فن روغن را خنك مي‌كند.

براي گرفتن رطوبت روغن داخل ترانس از سليكاژن استفاده مي‌كنند زماني كه ولتاژ ترانس كم يا زياد بشود بوسيله تبچنجر تعداد سيم‌پيچ‌هاي ثانويه ترانس را كم يا زياد مي‌كنيم كه تبچنجر اين ترانس روي عدد 14 مي‌باشد.

در اين پست از يك ترانس كوچكتر تبديل 20 كيلو ولت به 220 ولت استفاده شده كه براي مصرف داخلي خود پست مي‌باشد.

 

اتاق فرمان

در اتاق فرمان تعدادي تابلو وجود دارد كه شامل تابلوهاي آلارم ترانس 1 و 2 و … مي‌باشد و داراي كنتور براي اندازه‌‌گيري است. در اتاق فرمان كنترل روي دستگاهها صورت مي‌گيرد.

در اتاق ديگري تابلوهايي با دژنكتور كشويي وجود دارند كه هر تابلو برق را به هر منطقه از شهر مي‌فرستد.

 

باطري‌خانه

اين پست داراي 105 باطري 2/1 ولت مي‌باشد كه به هم سري شده‌اند و با هم 125 ولت DC توليد مي‌كنند. اين باطري‌ها هميشه زير شارژ مي‌باشند و آب باطري‌ آنها بازي مي‌باشد. باطري‌خانه قلب ايستگاه مي‌باشد و اگر برق به هر دليلي قطع شود, قطع و وصل كليه كليدها را توسط همين باطري‌ها انجام مي‌دهند.

 

نمونه ای از کابلهای حرارتی:

                                   "کابل تریسینگ (Traysing) "

کابلهای تریسینگ از جمله کابل های حرارتی هستند که درایران بیشتر کابل های فرانسوی و زاپنی آن باب گشته است و مورد استفاده قرار می گیرد. از نظر شکل کابل های تریسینگ  با روکش عایق و با روکش زرهی تقسیم می شوند که هر دو شکل انتقال دهنده خوب حرارت می باشند.

موارد استفاده این کابل ها در کنار لوله های مازوت* برای نبستن و سرد نشدن مازوت مایع عبوری درون لوله ها ست. دیگر استفاده آن ها در کنار لوله های روغنی است که برای چرخ دنده های آسیاب ها مورد استفاده قرار می گیرد تا روغن نبندد.

*مازوت:

          مازوت مایعی سیاه رنگ مانند قیر و با چگالی بیشتر از آن است که به عنوان سوخت در کارخانه ها مورد استفاده قرار می گیرد.